Debaty sejmoweI Kadencja

Interpelacja w sprawie finansowania jednostek samorządu terytorialnego od 2001 r.

   Panie Premierze! Podstawę prawną gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego stanowi ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych oraz ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000.    Dochody jednostek samorządu terytorialnego zostały określone na dwa najbliższe lata od dnia wprowadzenia reform. W tych latach w budżecie państwa wprowadzono szereg rezerw celowych dla złagodzenia zaniżonych dochodów własnych, szczególnie w powiatach.    Panie Premierze! Wiadomo mi, że do tej pory nie ma nawet założeń do nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dotychczasowe przepisy powodują, że gminy systematycznie ubożeją. Natomiast następuje ciągły przyrost zadań przekazywanych z rządu do gmin.    Najbardziej drastycznie odbiega od realiów finansowanie zadań z zakresu oświaty, zarówno w wydatkach bieżących, jak i inwestycyjnych. Brak jest również środków na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu. Nastąpiło znaczne ograniczenie środków finansowych na pomoc społeczną przy jednoczesnym wzroście zasiłków obligatoryjnych i okresowych. Nie zapewnia się także gminom pieniędzy na dodatki mieszkaniowe. Są to zadania zlecone ustawami, na które rząd winien zapewnić konieczne środki finansowe.    W powiatach występuje brak niezbędnych środków na codzienne funkcjonowanie urzędu starosty. Dochody własne na jednego mieszkańca np. w powiecie hrubieszowskim wynoszą 4 zł, a w 235 innych powiatach nie sięgają nawet 20 zł.    W zdecydowanej liczbie powiatów podstawowym źródłem dochodów własnych nie jest udział powiatu w wysokości 1% wpływów ze stanowiącego dochód budżetu państwa podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie powiatu, a tzw. pozostałe dochody własne, które przeciętnie w skali kraju stanowią ok. 56% dochodów własnych powiatów. Poziom i struktura dochodów własnych nie może organom powiatu zapewnić warunków umożliwiających finansowanie zadań publicznych wykonywanych przez samorząd powiatowy.    W związku z tym należy wzmocnić rolę części wyrównawczej subwencji ogólnej w systemie subwencjonowania powiatów, szczególnie wobec konieczności wzrostu udziału w podatku dochodowym PIT oraz wprowadzenia dodatkowych dochodów własnych powiatu z tytułu udziału we wpływach z CIT. Wymagać to będzie poszerzenia kryteriów, na podstawie których następowałoby wyrównanie subwencjonowania różnic w dochodach własnych budżetów powiatów.    W powyższej sytuacji niepokojący jest fakt braku działań rządu nad projektem ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego od roku 2001. Z upływem czasu wynika, że coraz trudniejszy staje się zamiar uchwalenia przez parlament nowej ustawy tak bardzo oczekiwanej przez samorządy, a uwzględniającej wnioski i krytyczne uwagi w skrócie przeze mnie podniesione.    W tym stanie rzeczy proszę pana premiera o ustosunkowanie się do treści powyższej interpelacji oraz udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:    1. Kiedy rząd skieruje do laski marszałkowskiej projekt nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego?    2. Czy rząd podziela pogląd, iż wprowadzona decentralizacja uprawnień państwa winna być wsparta decentralizacją finansów publicznych? A jeśli tak, to w jakim zakresie (np. zwiększenie udziału w PIT, wprowadzenie dla powiatów udziałów CIT, wprowadzenie dla województw udziału VAT)?    3. Czy rząd nosi się z zamiarem zniesienia terminu obowiązywania obecnej ustawy lub jej przedłużenia na następny rok?    Z poważaniem    Poseł Stanisław Pawlak    Włocławek, dnia 7 kwietnia 2000 r.