Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dramatycznego wzrostu alkoholizmu wśród nieletnich

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jerzego Wenderlicha, skierowaną do ministra zdrowia przy piśmie nr SPS-0202-2703/99, w sprawie przyczyn wzrostu spożycia napojów alkoholowych przez młodzież oraz działań podejmowanych w tej sprawie przez resort zdrowia uprzejmie informuję, iż:    1. Problem będący przedmiotem interpelacji jest szczegółowo omawiany w sprawozdaniach z realizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, które co roku przekazywane są do Sejmu RP przez Radę Ministrów. Dokumenty te zawierają również informacje na temat wysokości środków przeznaczanych z budżetu państwa na realizację Narodowego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Prawdopodobnie w dniu 17 listopada br. odbędzie się posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia, podczas którego zostaną przedstawione i przedyskutowane dotychczasowe problemy i działania podejmowane w Polsce w sprawie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, w tym kwestie dotyczące picia i upijania się nastolatków.    2. Od 1996 r. w związku z nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi podstawowe zadania profilaktyczne i naprawcze związane z rozwiązywaniem problemów alkoholowych należą do samorządów gminnych, które dysponują również własnymi środkami finansowymi na realizację tych zadań. Działania podejmowane przez administrację rządową mają charakter pomocniczy, wspierają i upowszechniają najbardziej wartościowe przedsięwzięcia realizowane przez społeczności lokalne.    3. Szczegółowe zadania resortu zdrowia w zakresie problemów alkoholowych zostały określone w przyjętym przez Radę Ministrów Narodowym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych na lata 1997-1999. Jednym z najważniejszych celów tego programu jest zmniejszenie ilości alkoholu spożywanego przez młodzież. W ciągu kilku ostatnich lat w realizację tego celu włączyło się kilkanaście tysięcy osób, instytucji i organizacji pozarządowych, a przede wszystkim samorządy gminne ustawowo zobowiązane do prowadzenia profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej w tym zakresie.    4. Działania profilaktyczne i naprawcze podejmowane w ostatnich latach przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych były skoncentrowane na kilku obszarach:    - W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych jednym z najważniejszych zadań agencji było wprowadzenie do środowisk szkolnych w całej Polsce nowoczesnych programów profilaktycznych dla młodzieży. W ciągu kilku lat w tysiącach polskich szkół pojawiło się wiele wartościowych programów profilaktycznych z zakresu rozwiązywania problemów alkoholowych. Największą popularnością w kraju cieszy się opracowany przez pracowników i współpracowników agencji, oparty na nowoczesnych, aktywnych metodach pracy z młodzieżą program profilaktyczny pt. ˝Drugi elementarz˝. W ciągu 5 lat jego realizacji uczestniczyło w nim ok. 1 500 000 uczniów w wieku 14-16 lat oraz ok. 10 000 nauczycieli i wychowawców. Ważnym elementem tego programu, ściśle zintegrowanym z treścią przekazów edukacyjnych dla młodzieży, stały się spotkania z rodzicami pt. ˝Jak pomóc dziecku nie pić˝. Spotkania te stanowią wprowadzenie do tzw. profilaktyki domowej, przygotowującej rodziców do rozmawiania ze swoimi dziećmi nt. problemów wynikających z picia alkoholu oraz do podejmowania interwencji w sytuacjach kryzysowych. Dotychczas w 2-godzinnych zajęciach uczestniczyło ponad 300 000 rodziców.    - Rozwijanie szkolnych programów profilaktycznych przyczyniło się do tworzenia lokalnych koalicji trzeźwościowych, skupiających nauczycieli, pedagogów oraz psychologów pracujących z dziećmi i młodzieżą, a także rodziców tej młodzieży. Realizatorzy szkolnych programów profilaktycznych są obecnie jedną z najaktywniejszych grup środowiskowych, czynnie uczestniczą zarówno w pracach gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, jak i w ogólnopolskich kampaniach profilaktyczno-edukacyjnych.    - Bardzo ważnym zadaniem agencji jest rozwijanie pomocy dla dzieci alkoholików. Od kilku lat agencja aktywnie uczestniczy w rozwijaniu podstaw teoretycznych oraz praktycznego zaplecza w tym zakresie. Organizuje seminaria dyskusyjne i konferencje z udziałem pedagogów, psychologów i wychowawców, wydaje książki i przygotowuje materiały poświęcone pomocy psychologicznej dzieciom alkoholików. Agencja udziela również merytorycznego i finansowego wsparcia specjalistycznym szkoleniom doskonalącym umiejętności pracy socjoterapeutycznej z dziećmi alkoholików. Promuje nowoczesne metody i narzędzia służące pomocy psychologicznej. W latach 1998/1999 agencja bezpłatnie przekazała do świetlic, klubów i gniazd, w których realizowane są różne formy zajęć socjoterapeutycznych z dziećmi, 500 kompletów 4-osobowej pluszowej rodziny misiów Parpusiaków, ogłaszając jednocześnie konkurs na najciekawszy scenariusz zajęć wykorzystujący tę pluszową rodzinę.    - W profilaktyce szkód związanych z piciem alkoholu przez młodzież istotne znaczenie mają również kampanie społeczne zaadresowane zarówno do ściśle określonych grup i środowisk społecznych, jak i do szerokiej opinii publicznej, mające wsparcie medialne. W ciągu ostatnich 3 lat agencja zorganizowała i przeprowadziła trzy ogólnopolskie kampanie edukacyjno-profilaktyczne z udziałem tysięcy wolontariuszy z całej Polski (˝Sonda 21˝, ˝Chrońmy młodość˝, ˝Radość bez alkoholu - wakacje bez ryzyka˝). Wspólnym tematem prawie wszystkich ww. kampanii było zwrócenie uwagi społecznej na fakt powszechnego łamania istniejącego w Polsce prawa zabraniającego sprzedawania alkoholu osobom nieletnim (do 18 roku życia).    - W 1999 r. agencja uruchomiła Profesjonalną Szkołę Profilaktyki Szkolnej i Rodzinnej, która kształci konsultantów/ekspertów działających na poziomie lokalnym lub regionalnym. Szkoła będzie miała status studium podyplomowego; przeznaczona jest dla osób z wyższym wykształceniem.    - W październiku 1999 r. agencja rozpoczęła nową, największą z dotychczasowych ogólnopolską kampanię profilaktyczno-edukacyjną pod hasłem ˝Alkohol kradnie wolność˝, skoncentrowaną na problemie picia i upijania się nastolatków. Jednym z najważniejszych elementów tej kampanii jest budowa i promocja ˝Pomarańczowej linii˝ - systemu pomocy rodzicom, których dzieci piją i upijają się. Agencja przygotowała specjalny poradnik dla rodziców pt. ˝Nasze dzieci i alkohol˝, a także plakaty, spoty telewizyjne i radiowe oraz uruchomiła bezpłatny telefon ˝Pomarańczowej linii˝ (0-800-14-00-68).    5. Poszukując odpowiedzi na pytanie w sprawie przyczyn tak dramatycznego wzrostu picia i upijania się nastolatków, należy podkreślić, iż dynamika i rozpowszechnianie tego zjawiska w latach dziewięćdziesiątych są ściśle związane z dokonującymi się przemianami społeczno-gospodarczymi. Liberalizacja prawa zwiększająca dostępność napojów alkoholowych na rynku, a także prowadzone na szeroką skalę, głównie przez przemysł piwowarski, działania promocyjno-reklamowe zaadresowane przede wszystkim do młodzieży, sponsorowanie większości imprez muzycznych i sportowych, a także drastyczne ograniczenie bezpłatnych programów i zajęć pozalekcyjnych w istotny sposób przyczyniły się do wzrostu spożycia alkoholu przez młodych Polaków.    6. W tej sytuacji, a także w kontekście omówionych powyżej działań podległej ministrowi zdrowia Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych nie można zaakceptować tezy, iż do wzrostu spożycia alkoholu przez młodzież przyczyniła się zaniedbania Ministerstwa Zdrowia.    Należy również podkreślić, iż 95% środków spośród ogólnej kwoty przeznaczanej corocznie na zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych jest w dyspozycji samorządów gminnych. Na wdrażanie nowoczesnych programów profilaktycznych dla dzieci i młodzieży w szkołach oraz programów pomocy psychospołecznej dla dzieci alkoholików w ciągu ostatnich kilku lat wydano z budżetu ministra zdrowia następujące kwoty:    rok 1996 - 1,746 mln zł,    rok 1997 - 1,618 mln zł,    rok 1998 - 1,735 mln zł.    Środki te stanowiły ok. 20% całości budżetu ministra zdrowia w części 35 dziale 85 rozdział 8536: Przeciwdziałanie alkoholizmowi.    Z wyrazami szacunku    Minister    Franciszka Cegielska    Warszawa, dnia 17 listopada 1999 r.