Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanu szkolnictwa i placówek opiekuńczo-wychowawczych w dobie wdrażania reformy oświatowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Tadeusza Tomaszewskiego z dnia 22 października br. w sprawie ˝aktualnego stanu szkolnictwa i placówek opiekuńczo-wychowawczych˝, uprzejmie pana marszałka informuję:    W roku 1999 zadania oświatowe - przejęte do prowadzenia przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego jako zadania własne - finansowane są poprzez system:    - części oświatowej subwencji ogólnej przeznaczonej na finansowanie zadań szkolnych, tzw. tablicowych wraz z internatami i bursami,    - dotacji celowych na zadania pozaszkolne (ujętych w planach wydatków poszczególnych wojewodów).    Z dniem 1 stycznia br. sposób zapewnienia środków na zadania oświatowe w 1999 r. określa ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983). Zgodnie z przepisami wyżej cyt. ustawy przejęte przez samorządy zadania oświatowe finansowane są z części oświatowej subwencji ogólnej przekazywanej z budżetu państwa. Wyliczenie wielkości części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych gmin i powiatów dokonane zostało zgodnie z przepisami rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 164, poz. 1168 z późn. zm.).    Formuła algorytmicznego ustalania subwencji oświatowej dla poszczególnych gmin na dany rok budżetowy, opierająca się na danych liczbowych (wg właściwych sprawozdań statystycznych), uzależniając wielkość subwencji dla konkretnej gminy od liczby uczniów w szkołach podstawowych publicznych i niepublicznych, od kwalifikacji zawodowych nauczycieli oraz stanu sieci szkolnej i związanej z nią organizacji pracy szkół stanowi obiektywne narzędzie podziału pomiędzy gminy środków przeznaczonych z budżetu państwa na finansowanie działalności szkół podstawowych. Oprócz algorytmicznego podziału między gminy subwencji na zadania oświatowe, stosowany jest dodatkowy mechanizm, zapobiegający drastycznemu obniżeniu w 1999 r. kwoty subwencji dla konkretnej gminy ze względu na zmniejszającą się liczbę uczniów w szkołach danej gminy. Przyjęte w tym celu progi procentowe, odnoszące się do wielkości subwencji, spełniają ważną rolę, bowiem w przypadku wielu gmin byłaby ona mniejsza niż 100% środków przekazanych z budżetu państwa w tym zakresie w poprzednim roku.    Część oświatowa subwencji ogólnej dla powiatów naliczona została przy uwzględnieniu liczby uczniów, w stosownym ujęciu przeliczeniowym, w szkołach ponadpodstawowych i specjalnych przejętych do prowadzenia przez powiat oraz kwotowego finansowego standardu nauczania, określającego kwotę wydatków przypadających na 1 ucznia przeznaczonych na realizację procesu dydaktycznego w zależności od typu i rodzaju szkół, a w szkołach zawodowych w zależności od kierunku kształcenia zawodowego. Do obliczenia subwencji oświatowej przyjmowano dominujący kierunek kształcenia w danym typie szkoły, a nie kierunki kształcenia występujące w poszczególnych klasach szkół wchodzących w skład zespołu szkół. Na ostateczną wysokość kwoty wpłynęło ograniczenie subwencji - w przypadku zadań szkolnych - do poziomu nie mniej niż 95% i nie więcej niż 110% kalkulacji budżetowej wydatków sporządzonej przez poprzedni organ prowadzący na etapie opracowywania projektu na 1999 r. Wynika to z postanowień pkt. 4 załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego.    W myśl rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983) oraz rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 23 grudnia 1998 r. mogły być dokonywane uzupełnienia poziomu części oświatowej subwencji ogólnej ze środków:    - 1% rezerwy,    - pozostających po rozdzieleniu subwencji oświatowej przeznaczonych na sfinansowanie korekty subwencji ze względu na specyficzne warunki zadań szkolnych, a także dofinansowanie programów racjonalizacji profili szkół oraz kosztów ich działalności do poziomu standardowego.    Środki na finansowanie działalności placówek oświatowych, w tym placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz innych jednostek systemu oświaty, ujęte zostały w dotacjach celowych zaplanowanych na 1999 r. w budżetach wojewodów.    Dotacje celowe zaplanowane na 1999 r. na finansowanie placówek oświatowych i innych jednostek systemu oświaty określone zostały w oparciu o zasady wyznaczające kształtowanie poziomu wydatków w obszarze byłej administracji rządowej, bowiem do końca ubiegłego roku te jednostki systemu oświaty znajdowały się w gestii budżetowej byłych wojewodów i określonych resortów.    Zasady podmiotowej kalkulacji budżetowej przewidywały:    - wzrost wydatków płacowych w 1999 r., wynikający ze skutków finansowych podwyżki wdrożonej od 1 kwietnia 1998 r., dodatkowych wynagrodzeń rocznych za 1998 r. oraz planowanej na obecny rok podwyżki wynagrodzeń od dnia 1 kwietnia, w celu zapewnienia wzrostu przeciętnych wynagrodzeń średniorocznie o 2 punkty procentowe ponad prognozowaną inflację;    - poziom wydatków rzeczowych w skali 75% kwot zaplanowanych na ten cel w ustawie budżetowej na rok 1998, po wyeliminowaniu zwiększeń jednorazowych;    - wzrost wydatków relacjonowanych do wynagrodzeń również o 2 punkty procentowe powyżej wspomnianej stopy inflacji.    Ministerstwo Edukacji Narodowej, jako dysponent części 33 budżetu państwa, nie posiada żadnych środków, które można by przeznaczyć na korygowanie planu wydatków poszczególnych urzędów wojewódzkich.    Ponadto pragnę poinformować pana marszałka, że z rezerwy celowej nr 17 ustawy budżetowej na rok 1999, plany wydatków wojewodów zwiększone zostały o środki przeznaczone na:    - dodatki funkcyjne dla dyrektorów gimnazjów specjalnych,    - sfinansowanie kosztów wdrażania pierwszego etapu reformy systemu oświaty w szkołach specjalnych i gimnazjach specjalnych,    - zbilansowanie niedoborów występujących w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.    Ponadto z rezerw celowych nr 15, 17, 54, 56 zostały uruchomione środki na rozwój pracowni komputerowych w szkołach podstawowych i gimnazjach, dowóz dzieci do szkól i dofinansowanie podręczników. Kryteria podziału rezerw pomiędzy poszczególne województwa uzgodnione zostały ze stroną samorządową.    Ponadto pragnę poinformować pana marszałka, że zawarte w projekcie rozporządzenia propozycje algorytmu finansowania oświaty w roku budżetowym 2000 wprowadzają parę istotnych zmian naliczania części oświatowej subwencji ogólnej. Trzy podstawowe cele tych zmian to: wprowadzenie zasady ˝pieniądz za uczniem˝, skorygowanie nierównowagi podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturyzacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.    Po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną JST. Zasada ta jest wprowadzona przez konsekwentne stosowanie pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym, kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.    Przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczanej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących. Jednocześnie projekt rozporządzenia odchodzi od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej, a więc od gwarancji stałej realnej wartości subwencji niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych. Stanowi to pierwszy krok do skorygowania opisanej powyżej nierównowagi w finansowaniu oświaty podstawowej i ponadpodstawowej.    Projekt rozporządzenia wprowadza zasadę jednej wagi dla niemal wszystkich szkół zawodowych. Uwzględnia oddzielną wagę dla uczniów dowożonych do szkoły w celu zrekompensowania gminom zwiększonych kosztów dowożenia wynikających z wprowadzenia reformy szkolnej i racjonalizacji sieci szkolnej.    Przyjęty na rok 2000 nowy sposób finansowania, w tym szeroki system wagowy, pozwoli na bardziej racjonalny rozdział środków na zadania oświatowe.    Przedstawiając powyższe, uprzejmie przepraszam pana marszałka za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Andrzej Karwacki    Warszawa, dnia 30 listopada 1999 r.