Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wprowadzenia mediacji do sądów rodzinnych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pani poseł Ewy Tomaszewskiej z dnia 31 maja 1999 r. w sprawie wprowadzenia mediacji do sądów rodzinnych, uprzejmie przedstawiam następujące informacje:    Idea mediacji jako formy załagodzenia skutków czynu zabronionego oraz pojednania pomiędzy sprawcą a pokrzywdzonym pojawiła się w Polsce w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. Szczególne znaczenie nadano tej metodzie łagodzenia konfliktów w odniesieniu do nieletnich sprawców czynów zabronionych, wiążąc z nią nadzieję na oddziaływanie wychowawczo-resocjalizacyjne na tych nieletnich. Dla upowszechnienia mediacji miały niewątpliwie znaczenie pozytywne doświadczenia innych krajów europejskich oraz zgodność jej ze standardami międzynarodowymi.    Godny podkreślenia jest wkład, jaki w rozpropagowanie idei mediacji oraz przygotowanie kadr mediatorów wniosło Stowarzyszenie Penitencjarne ˝Patronat˝, przy którym od grudnia 1995 r. funkcjonuje Zespół ds. Wprowadzenia Mediacji w Polsce.    Ministerstwo Sprawiedliwości z zainteresowaniem przyjęło tę nową ideę, wyrażając wolę jej praktycznej realizacji. Możliwość taka istniała, albowiem uregulowania zawarte w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich pozwalały na stosowanie rozwiązań mediacyjnych także w istniejącym stanie prawnym. W marcu 1996 r. zapadła decyzja o eksperymentalnej realizacji tej metody w praktyce w sądach w Pile, Poznaniu, Skarżysku-Kamiennej, Warszawie i Zielonej Górze. Na przełomie lat 1998 i 1999 dołączyły do nich sądy w Brodnicy, Lublinie i Żorach. Obecnie kadra przeszkolonych mediatorów liczy około 200 osób, nie tylko w okręgach sądów realizujących program.    Eksperyment ten, prowadzony przy współpracy ˝Patronatu˝, umożliwił zebranie doświadczeń pozwalających na zaakceptowanie mediacji jako sprawdzonej drogi rozwiązywania konfliktów wywołanych popełnieniem czynu zabronionego. Zostały także wypracowane szczegółowe reguły postępowania pozwalające na ujęcie tej idei w konkretne ramy prawne. Potrzebę taką sygnalizowała część środowiska sędziowskiego, wyrażając pogląd, iż bez wyraźnej normy ustawowej nie jest możliwe wdrożenie mediacji jako jednej ze standardowych metod postępowania w sprawach nieletnich.    Problematyka mediacji została zatem włączona do projektu głębokiej nowelizacji ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Obecnie, po zaakceptowaniu przez Komitet Społeczno-Ekonomiczny Rady Ministrów projekt tej ustawy ma być wkrótce przedmiotem obrad Rady Ministrów.    Zgodnie z założeniami wspomnianego projektu podstawowymi zasadami postępowania mediacyjnego są:    - dobrowolność - oznaczająca, że biorące w nim udział osoby czynią to wyłącznie za swoją zgodą, którą mogą w każdej chwili wycofać,    - poufność - stanowiska i wypowiedzi poszczególnych osób pozostają niejawne dla innych podmiotów, w tym także dla sądu. Sąd nie może też wykorzystać udziału w mediacji jako dowodu przyznania się nieletniego do popełnienia czynu zabronionego,    - bezstronność - wyrażająca się w braku zainteresowania mediatora konkretnymi rozwiązaniami wypracowanymi przez strony w ugodzie,    - równość stron- w toku postępowania mediacyjnego wszystkie osoby biorące w nim udział korzystają z tych samych praw oraz chroniona jest ich godność.    W projektowanych unormowaniach uwzględnia się nadto wychowawczą rolę postępowania mediacyjnego oraz interes pokrzywdzonego. Dlatego istotne jest wypracowywanie takich form naprawienia szkody, które będą wymagać wysiłku ze strony samego nieletniego, a nie tylko zapłacenia określonych kwot przez jego rodziców. Nie oznacza to oczywiście rezygnacji z aspektu odszkodowawczego, jednakże nie może on stanowić jedynego celu mediacji w konkretnej sprawie.    Przyjęta koncepcja mediacji nie powiela ściśle rozwiązań wprowadzonych w odniesieniu do dorosłych sprawców przestępstw przez Kodeks postępowania karnego z 1997 r. Uwzględnia ona zarówno swoistość postępowania w sprawach nieletnich, jak też wykorzystuje analizę funkcjonowania w praktyce rozwiązań formalnoprawnych przyjętych w stosunku do osób dorosłych. Ponadto różnicę stanowi też szersza i bardziej szczegółowa delegacja do wydania rozporządzenia, w zestawieniu z analogiczną delegacją zawartą w art. 320 § 3 nowego Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z przyjętymi założeniami postępowanie mediacyjne jest alternatywne w stosunku do postępowania sądowego, jednakże pozostaje ono pod kontrolą sądu. To właśnie sąd za zgodą lub na wniosek nieletniego albo pokrzywdzonego kieruje sprawę do postępowania mediacyjnego. Jednocześnie wyznacza termin jego zakończenia w granicach nie powodujących nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego w razie niepowodzenia mediacji. Także sąd decyduje o uwzględnieniu wyników mediacji w toku sprawy, wydając w razie zawarcia ugody postanowienie o umorzeniu postępowania. W całym pozostałym zakresie postępowanie mediacyjne toczy się jednak niezależnie od sądu, czego szczególnym przejawem jest zakaz łączenia funkcji mediatora z zawodową lub społeczną pracą w organach wymiaru sprawiedliwości oraz ścigania sprawców przestępstw. Konkurencyjność mediacji wobec postępowania przed sądem polega na tym, że obydwie strony mogą same wypracować formę rozwiązania konfliktu, zamiast zdawać się na rozstrzygnięcie sądu. Rozpowszechnienie mediacji może niewątpliwie odciążyć sądy, zmniejszając społeczne koszty wymiaru sprawiedliwości.    Na zakończenie warto dodać, że Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega też pozytywną rolę mediacji w typowych sprawach rodzinnych. Do jej prowadzenia uprawnione są rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne, niezależnie od diagnozowania stron konfliktu na potrzeby konkretnej sprawy. Rozważana jest także koncepcja zmiany formuły posiedzenia pojednawczego w sprawach o rozwód.    Dziękując za zainteresowanie problematyką mediacji, pozwalam sobie wyrazić nadzieję, że przedstawione informacje odpowiadają oczekiwaniom Pani Poseł Ewy Tomaszewskiej.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Janusz Niemcewicz    Warszawa, dnia 17 czerwca 1999 r.