Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania przez jednostki samorządu terytorialnego placówek kultury

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła Mariana Marczewskiego w sprawie finansowania przez jednostki samorządu terytorialnego placówek kultury (pismo z dnia 20 lipca 2000 r., nr SPS-0202-4402/00), działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów i w porozumieniu z ministrem finansów, informuję, co następuje.    Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, prowadzenie takiej działalności jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym. Jednostki samorządu terytorialnego organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury. Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej, zgodnie z art. 2, są w szczególności: teatry, opery, filharmonie, muzea, biblioteki, domy i ośrodki kultury, galerie itd. Utworzenie instytucji kultury zobowiązuje organizatora do nadania jej statutu i umieszczenia w rejestrze, od czego zależy uzyskanie osobowości prawnej. Organizator odpowiada za zobowiązania instytucji kultury, dopiero gdy ją zlikwiduje. W tak utworzonej i działającej instytucji obowiązują zasady gospodarki finansowej ustalone w art. 27-29 ustawy. Stanowią one m.in., że ˝instytucje kultury gospodarują samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzą samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków˝.    W świetle powyższego nie powinno budzić wątpliwości, że ustawodawca ustalił jedną obligatoryjną formę działania instytucji kultury. Jednostki organizacyjne, nazywane przez ustawę instytucjami kultury, mają funkcjonować właśnie według takich zasad. Do końca 1999 r. ustawa przewidywała dwa rodzaje zasad gospodarki finansowej instytucji kultury. Dla tzw. instytucji artystycznych: teatry, opery, filharmonie były to zasady zawarte w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, a dla tzw. instytucji upowszechniania kultury: muzea, biblioteki, domy i ośrodki kultury - zasady zakładu budżetowego. Od 1 stycznia 2000 r. dla wszystkich instytucji kultury ustawodawca przewiduje już tylko jedną formę określoną w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Jeżeli samorząd ustali inne zasady i warunki działania powoływanej jednostki organizacyjnej, nie będzie to instytucja kultury i właśnie o takiej sytuacji mówi cytowane przez posła pismo ministra finansów z dnia 14 października 1999 r. Pismo odnosi się do uchwał samorządów, które nie podjęły decyzji o utworzeniu instytucji kultury zgodnie z ustawą i wybrały formę organizacyjną jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca przesądził z mocy prawa o zasadach gospodarki finansowej instytucji kultury, a nie uchwały samorządów. Powinny one wyłącznie dostosować objęte zakresem ich działania dokumenty (akt o utworzeniu, statut) do przepisów ustawy lub powołać inne niż instytucje kultury jednostki - zakłady budżetowe lub jednostki budżetowe. Pozostaje w tej sytuacji otwarte pytanie, czy biblioteka, muzeum, dom kultury może nie być instytucją kultury.    Nadzór i kontrola organizatora (także wtedy, gdy dostrzeże on przeznaczanie środków na działalność pozastatutową czy podejrzewa niegospodarność) mogą być różnorodne. W szczególności polegają na bezpośrednim wpływie organizatora na działania powoływanego przez niego i odwoływanego dyrektora, który zobowiązany jest realizować wcześniej uzgodniony program. Odstąpienie od realizacji programu może być podstawą odwołania dyrektora.    Wielkość rocznej dotacji na działalność instytucji kultury ustala organizator. Bez dotacji, znacznie przekraczającej 50% wydatków instytucji kultury, nie może ona praktycznie funkcjonować. Ograniczenie w ustawie o finansach publicznych wysokości dotacji dla zakładów budżetowych do 50% jego wydatków spowodowało właśnie zmianę dotychczasowych zasad gospodarki finansowej w instytucjach upowszechniania kultury. Tryb przyznawania dotacji, ocena rzetelności planu finansowego instytucji i możliwość kontrolowania jego realizacji, analiza dokumentów obrazujących działalność instytucji, polityka kadrowa, awanse, premie, nagrody są instrumentami nadzoru i oddziaływania na dyrektora i instytucję. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych za niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji z budżetu grożą także sankcje z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Organizator nadaje instytucji kultury statut, w którym określa m.in. zakres działania, w tym prowadzenie działalności innej niż kulturalna. Może kontrolować przestrzeganie zawartych w nim ustaleń i wyciągać konsekwencje w przypadku stwierdzenia naruszeń.    Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego utworzyła lub przejęła instytucję kultury, to jej niezarejestrowanie przez organizatora jest wyłącznie wadą formalną i brak ten należy uzupełnić. Trudno jednak ocenić sytuację, jeżeli utworzono jednostkę inną niż instytucja kultury i mogą wtedy mieć zastosowanie inne, zastosowane przez samorząd przepisy.    Minister kultury i dziedzictwa narodowego, zgodnie z delegacją ustawową (art. 31 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej) wydał dwa rozporządzenia w sprawie zasad wynagradzania pracowników instytucji kultury - dla tzw. instytucji artystycznych i dla instytucji upowszechniania kultury - co jednak nie narusza przepisów art. 77 Kodeksu pracy. Rozporządzenia nie mają zastosowania, jeżeli samorząd utworzył (przejął) inną jednostkę organizacyjną; odpowiednie zastosowanie mają wtedy właściwe przepisy Kodeksu pracy.    Na zakończenie pozwalam sobie poinformować, że w ministerstwie trwają prace nad nową ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Przygotowują ją znawcy spraw związanych z funkcjonowaniem samorządów i finansów publicznych. Gwarantuje to lepsze, bardziej racjonalne i jednoznaczne unormowanie spraw organizowania i prowadzenia działalności kulturalnej, poruszonych m.in. także w interpelacji posła Mariana Marczwskiego.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Andrzej Sylwester Zieliński    Warszawa, dnia 10 sierpnia 2000 r.