Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie premii gwarancyjnej dla posiadaczy książeczek mieszkaniowych

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma pana marszałka z dnia 11 stycznia 2001 r., znak: SPS-0202-5469/01, uprzejmie przedstawiam odpowiedź na interpelację pana posła Jerzego Zająca dotyczącą projektowanej nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozliczeń z bankami z tytułu refundacji wypłaconych premii.    System celowego oszczędzania na książeczkach mieszkaniowych z przeznaczeniem zgromadzonego wkładu wraz z oprocentowaniem oraz dotowanymi ze środków budżetu państwa premiami (premią gwarancyjną oraz premią za systematyczne oszczędzanie) wdrożony został jeszcze w końcu lat pięćdziesiątych. Przez wiele lat zasady i warunki gromadzenia wkładów, cele oszczędzania oraz formy pomocy państwa w tym zakresie określane były kolejnymi tzw. samoistnymi uchwałami Rady Ministrów. Zasady wynikające z tych uchwał, poszerzone o niektóre bardziej szczegółowe warunki gromadzenia wkładów, znajdowały swój wyraz w wydawanych przez prezesa Narodowego Banku Polskiego postanowieniach dla właścicieli oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych, określających szczegółowe warunki umowy o prowadzenie rachunku wkładu gromadzonego na takiej książeczce.    Dopiero od 1990 r. kwestie związane z refundacją bankom wypłacanych premii gwarancyjnych znalazły swoje uregulowanie w kolejnych rozporządzeniach Rady Ministrów. Obecnie obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozliczeń z bankami z tytułu refundacji wypłaconych premii (DzU nr 57, poz. 259 i z 1997 r. nr 144, poz. 963). Wydane ono zostało na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (DzU z 1996 r. nr 5, poz. 32, z późn. zm.).    Od 1993 r., na skutek istotnych zmian w strukturze inwestorskiej wyrażających się rozwojem własności form budownictwa mieszkaniowego, katalog zdarzeń uprawniających do uzyskania premii gwarancyjnej zaczął ulegać znacznemu rozszerzeniu. W szczególności przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 1993 r. w sprawie udzielania dotacji na wypłatę premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na budownictwo mieszkaniowe (DzU nr 59, poz. 268) objęły dotacją - w postaci premii gwarancyjnej - wszelkie formy odpłatnego nabycia domu lub lokalu, w tym także od osób fizycznych.    Prezentuję pogląd, że finansowe wspieranie celów mieszkaniowych środkami publicznymi powinno sprzyjać rozwojowi budownictwa mieszkaniowego oraz zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Takie założenie leżało u podstaw wdrożonego ponad czterdzieści lat temu systemu oszczędzania na mieszkaniowych książeczkach oszczędnościowych. Refundowanie zaś premii gwarancyjnych wypłaconych właścicielom książeczek mieszkaniowych z tytułu nabycia przez nich lokali uprzednio już użytkowanych nie ma związku z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych na drodze rozwoju budownictwa mieszkaniowego, a jedynie wiąże się ze zmianą tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. W szczególności dotyczy to sytuacji nabywania od gmin lub zakładów pracy mieszkań zajmowanych dotychczas na warunkach umów najmu, a także przekształcania spółdzielczych lokatorskich praw do lokali w spółdzielcze prawa własnościowe. W tym kontekście należałoby podnieść również tę okoliczność, że przy uzyskiwaniu dalej idących praw do zajmowanych lokali dotychczasowi najemcy korzystają z szeregu preferencji. Dla przykładu najemcy lokali w zasobach stanowiących własność skarbu państwa lub gminy mogą nabywać te lokale w trybie bezprzetargowym i korzystają z bardzo wysokich bonifikat od cen ustalanych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2000 r. nr 46, poz. 543). Również przy sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 86, poz. 433 z późn. zm.) cenę sprzedaży (ustalonej na podstawie wartości rynkowej) dla osoby uprawnionej pomniejsza się o 3% za każdy rok podlegający zaliczeniu do wysługi lat, od której uzależniona jest wysokość uposażenia według stopnia wojskowego, jednak nie więcej niż o 90% tej ceny. Dalsze preferencje w nabywaniu tzw. mieszkań zakładowych przewiduje m.in. ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem skarbu państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością skarbu państwa.    Z kolei rozpatrując kwestię dokonywanych przez członków spółdzielni mieszkaniowych przekształceń przysługujących im lokatorskich praw do lokali w prawa własnościowe, należy mieć na uwadze, że osoby te uzyskując przydział lokalu korzystały ze znacznego (w granicach 30-50%) umorzenia kredytu mieszkaniowego, którego skutki finansowe obciążały budżet państwa. Przekształcając obecnie swoje prawo do lokalu, członkowie spółdzielni korzystają z umorzeń określonych przepisami ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (DzU z 1996 r. nr 5, poz. 32 z późn. zm).    Natomiast po wejściu w życie z dniem 24 kwietnia 2001 r. ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (DzU nr 4 z 2001 r., poz. 27) przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe będzie możliwe po wpłaceniu 3% wartości rynkowej mieszkania, przy spełnieniu warunku spłaty wszelkich długów i zobowiązań związanych z mieszkaniem.    Rodzi się zatem pytanie, czy budżet państwa powinien finansować - w postaci premii gwarancyjnych - część wydatków ponoszonych przez właścicieli książeczek mieszkaniowych na wzmocnienie swoich praw do zajmowanych lokali, które nabywają, korzystając z szeregu istotnych preferencji finansowych.    Ponadto rozszerzenie katalogu zdarzeń uprawniających do uzyskania premii gwarancyjnej o nabywanie mieszkań na rynku wtórnym pociągnęło za sobą pewne niezamierzone i niepożądane skutki, co znalazło swoje odzwierciedlenie przede wszystkim w:    1) uzyskiwaniu premii gwarancyjnych w kwotach przekraczających znacznie koszty nabycia lokalu (miało i nadal ma to miejsce w szczególności w dość częstych przypadkach, gdy gminy, a także niektórzy inni właściciele zasobów mieszkaniowych decydują się na sprzedaż mieszkań dotychczasowym najemcom po symbolicznych cenach),    2) fikcyjnym obrocie lokalami (domami) o bardzo niskiej wartości rynkowej jedynie w celu uzyskania uprawnień do otrzymania premii gwarancyjnej (po uzyskaniu premii gwarancyjnej ˝nabyty˝ lokal lub dom jest natychmiast zbywany),    3) fikcyjnym obrotem udziałami we własności lokalu (np. wielkość udziału nie przekraczała 1/100).    W celu przeciwdziałania tym niekorzystnym zjawiskom, na wniosek ministra finansów, w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU z 1996 r. nr 5, poz. 32) wprowadzono ograniczenie, zgodnie z którym wysokość premii gwarancyjnej nie mogła przekroczyć kwoty nakładów na nabycie lokalu lub kosztów jego budowy. Jednakże przepisy te spotkały się z poważnymi zastrzeżeniami rzecznika praw obywatelskich i w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 1 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (DzU nr 103, poz. 652) zostały uchylone z mocą od dnia 1 stycznia 1996 r.    Powyższe względy zadecydowały o podjęciu prac nad nowelizacją obecnie obowiązującego rozporządzenia w kierunku wyeliminowania z katalogu zdarzeń uprawniających właścicieli książeczek mieszkaniowych do uzyskania premii gwarancyjnej przypadków nabywania mieszkań uprzednio już użytkowanych.    Przepisy znowelizowanego rozporządzenia wprowadzają przepisy przejściowe umożliwiające właścicielom książeczek mieszkaniowych ubieganie się - na warunkach dotychczas obowiązujących - o premię gwarancyjną w związku z zajściem zdarzenia, które po znowelizowaniu rozporządzenia nie będzie stwarzało uprawnień do otrzymania premii gwarancyjnej, o ile zdarzenie to nastąpi przed dniem wejścia w życie znowelizowanego rozporządzenia (z zachowaniem terminu 90 dni na złożenie wniosku w banku o likwidację rachunku książeczki mieszkaniowej).    Szacuje się, iż w wyniku wejścia w życie zaproponowanych zmian wydatki budżetu państwa z tytułu refundacji wypłaconych przez banki premii gwarancyjnych zmniejszą się o kwotę 350-400 mln zł w stosunku rocznym.    Jednocześnie uprzejmie informuję, że Rada Ministrów nie podjęła jeszcze ostatecznej decyzji co do nowelizacji omawianego rozporządzenia, jak i kształtu rozwiązań prawnych w tym zakresie.    Z poważaniem    Minister    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia 31 stycznia 2001 r.