Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie tragicznych wypadków samolotów TS-11 Iskra oraz sytuacji w Wojskowych Zakładach Lotniczych w Bydgoszczy

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację panów posłów Jana Sieńki i Jacka Kasprzyka w sprawie tragicznych wypadków samolotów TS-11 Iskra oraz sytuacji w Wojskowych Zakładach Lotniczych w Bydgoszczy (5993), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.    Na wstępie chciałbym zapewnić pana marszałka i panów posłów, iż zagwarantowanie bezpieczeństwa pilotów jest przedmiotem szczególnej troski Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Dowództwa Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej. Aspekt ekonomiczny jest oczywiście brany pod uwagę przy opracowywaniu planów rozwoju i modernizacji Sił Zbrojnych RP, ale nie jest on ważniejszy od bezpieczeństwa żołnierzy.    Znalazło to wyraz w ˝Programie przebudowy i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006˝. Zakłada on m.in. rozpoczęcie już w latach 2001-2002 procesu pozyskiwania samolotu wielozadaniowego, a w latach 2003-2004 również zakup średnich samolotów transportowych. Przewiduje również zakończenie modernizacji perspektywicznego sprzętu lotniczego poprzez wydłużenie resurs i przystosowanie go do standardów NATO. Realizacja ˝Programu...˝ wymaga dostosowania struktur wojskowej sieci lotniskowej do potrzeb wynikających z docelowej liczby statków powietrznych i wielkości planowanych sił wsparcia Sojuszu. Pociąga to za sobą konieczność zmniejszenia liczby eksploatowanych lotnisk. Planuje się zredukowanie sieci lotnisk z 27 do 20 oraz drogowych odcinków lotniskowych z 22 do 2. Jednocześnie dokonuje się dyslokacji niektórych jednostek lotniczych w taki sposób, aby na jednym lotnisku stacjonowały dwie eskadry. Działania te skutkują niestety likwidacją niektórych garnizonów, m.in. 24. Bazy Lotniczej w Zegrzu Pomorskim. Pozwolą jednak zaoszczędzić znaczne środki wydatkowane dotychczas na utrzymanie obiektów lotniskowych i przeznaczyć je na modernizację techniczną WLOP. Przyczyni się to z pewnością do poprawy bezpieczeństwa pilotów.    Przechodząc do konkretnych pytań zadanych przez panów posłów, informuję, że modernizacja samolotów TS-11 Iskra dotyczyła samolotów wchodzących w skład zespołu akrobacyjnego ˝Rombik˝. Obejmowała ona zabudowę nowych urządzeń nawigacyjnych firmy Bendix King pozwalających na poruszanie się w przestrzeniach powietrznych państw NATO oraz wymianę sztucznego horyzontu typu AGI na bardziej nowoczesny AGD-1. Wszystkie elementy sztucznego horyzontu AGD-1 były nowe lub wyremontowane przez producenta i WZL-3 Dęblin. Ponieważ jedynym producentem większości wyposażenia stosowanego w samolotach służących w polskim lotnictwie (w tym także sztucznych horyzontów AGD-1) są kraje WNP, do modernizacji używano agregatów z importu lub pochodzących z zasobów naszego lotnictwa i wyremontowanych w Polsce. Nie były to przyrządy stare i wyeksploatowane. Takich bowiem nigdy nie montowano i nie montuje się w statkach powietrznych. Wszystkie agregaty wykorzystywane w polskim lotnictwie (nowe lub wyremontowane) są w pełni sprawne i posiadają resurs międzynarodowy gwarantujący im czas pracy między kolejnymi remontami samolotu. Pozwolę sobie dodać, iż wyremontowane agregaty nie ustępują nowym pod względem charakterystyk i parametrów technicznych.    Sztuczny horyzont typu AGD-1 składa się ze wskaźnika oraz nadajnika żyroskopowego (żyroagregatu), który generuje sygnały proporcjonalne do kątów nachylenia i przechylenia samolotu. Sygnały te sterują układami śledzącymi wskaźnika, na którym odczytuje się wartości kątów przechylenia i pochylenia samolotów. Sygnały z nadajnika żyroskopowego mogą być również wykorzystywane przez inne urządzenia pokładowe, np. system pomiaru kursu, system automatycznego sterowania itp. W samolocie MiG-21 jeden żyroagregat pracuje tylko i wyłącznie na potrzeby wskaźnika sztucznego horyzontu, natomiast drugi generuje sygnały wykorzystywane przez autopilota AP-155 oraz busolę KSI. W przypadku niesprawności żyroagregatu wchodzącego w skład kompletu sztucznego horyzontu pilot może ręcznie przełączyć wskaźniki na współpracę z drugim żyroagregatem. Natomiast samolot MiG-23 posiada całkowicie odmienny system pionu i kursu SKW stanowiący rozwiązanie techniczne zupełnie nieporównywalne z AGD-1.    Samoloty TS-11 wyprodukowane przez PZL-Mielec wyposażone są w sztuczny horyzont AGD-1 składający się tylko z jednego agregatu żyroskopowego oraz dwóch wskaźników. W przypadku ewentualnej niesprawności sztucznego horyzontu do pilotowania wykorzystywany jest dubler sztucznego horyzontu typu EUP. W takim przypadku pilot powinien postępować zgodnie z odpowiednią procedurą opisaną w wydawnictwie pod nazwą ˝Samolot TS-11 Iskra. Instrukcja techniki pilotowania˝. Dlatego też w trakcie modernizacji samolotów Iskra montowane były w nich komplety AGD-1 składające się jednego agregatu żyroskopowego; dotyczy to również fabrycznie nowych sztucznych horyzontów tego typu. Takie rozwiązanie nie wynikało ze źle pojętej oszczędności, lecz z zarysowanych powyżej uwarunkowań technicznych.    Należy nadmienić również, iż sztuczny horyzont typu AGD-1 jest jednym z najbardziej niezawodnych urządzeń wykorzystywanych w samolotach. Udział niesprawności tego urządzenia w ogólnej liczbie niesprawności stwierdzonych w samolotach TS-11 Iskra oraz MiG-21 wynosi jedynie ok. 1%. Powołana przez ministra obrony narodowej niezależna Komisja Badania Wypadków Lotniczych, której celem było wyjaśnienie wszystkich aspektów katastrofy samolotu TS-11 Iskra w dniu 11 listopada 1998 r. (w tym również związanych z przypuszczalną niesprawnością AGD-1), uznała, że przyczyną wypadku nie była awaria sztucznego horyzontu.    W kwestii sytuacji w Wojskowych Zakładach Lotniczych w Bydgoszczy chciałbym poinformować pana marszałka, że dnia 26 października 1999 r. Oddział Zamiejscowy w Bydgoszczy Wojskowej Prokuratury Okręgowej w Poznaniu wszczął śledztwo w sprawie domniemanych nieprawidłowości w tych zakładach. Wątpliwości dotyczą jednak tylko agregatów sprowadzonych z Rosji i Białorusi do samolotów typu MiG i Su. Nie mają więc związku z katastrofami samolotów T-11 Iskra. Na razie jednak, ze względu na dobro toczącego się śledztwa, nie jest możliwe ujawnienie szczegółów sprawy. Ponieważ prokuratura w Bydgoszczy wystąpiła do Rosji i Białorusi, w ramach międzynarodowej pomocy prawnej, z wnioskiem o przesłanie istotnych dla śledztwa dokumentów, ostateczne ustalenia będą znane dopiero po ich otrzymaniu i przeanalizowaniu. O wynikach śledztwa zawiadomię pana marszałka i panów posłów niezwłocznie po jego zakończeniu w osobnym piśmie.    W tym miejscu pragnę jeszcze raz podkreślić, że wszelkie przedsięwzięcia realizowane we WLOP koncentrują się przede wszystkim na zapewnieniu bezpieczeństwa szkolenia lotniczego. Sprzęt, który wyczerpał określony resurs, zgodnie z obowiązującymi dokumentami, jest kierowany do remontu lub kasacji. Również żadne urządzenia z przekroczonym resursem technicznym nie są montowane w samolotach. Etatowe komórki Bezpieczeństwa Lotów prowadzą ciągłą analizę przyczyn niesprawności samolotów. Dzięki ich wysiłkowi oraz dzięki wytężonej pracy personelu technicznego, pomimo starzejących się statków powietrznych współczynniki określające ich niezawodność pozostają na niezmienionym wysokim poziomie.    Przekazując powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie żywić nadzieję, iż uzna je pan marszałek za wystarczające.    Łączę wyrazy szacunku    Minister    Bronisław Komorowski    Warszawa, dnia 11 kwietnia 2001 r.