Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie subwencji oświatowej na 2001 r.

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Andrzeja Umińskiego z dnia 12 lutego br. w sprawie subwencji oświatowej na 2001 r. i na tym tle problemów związanych z wprowadzeniem Karty nauczyciela, przekazuję następujące informacje:    Rozporządzenie ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983 i nr 162, poz. 1119). Zgodnie z art. 35 tej ustawy minister właściwy do spraw oświaty i wychowania zobowiązany jest do przygotowania rozporządzenia w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Ostateczną decyzję podejmuje minister właściwy do spraw finansów publicznych.    Zgodnie z art. 35 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zasady podziału części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. zostały przygotowane przez ministra właściwego do spraw oświaty i opublikowane w Dzienniku Ustaw nr 122 z 2000 r., poz. 1330.    W rozporządzeniu w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej:    - utrzymuje się zasadę, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczanie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do placówek prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu doprecyzowania mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowania do nich wysokości subwencji rozporządzenie uzależnia tę wysokość od liczby uczniów otrzymanej przez zróżnicowane wagi dla wybranych grup uczniów i wybranych grup szkół. Otrzymana w ten sposób liczba uczniów przeliczeniowych przemnożona zostanie przez finansowy standard podziału subwencji. Finansowy standard podziału subwencji (oznaczony A w rozporządzeniu) otrzymujemy, dzieląc kwotę ogólną subwencji SO przez ogólną liczbę uczniów/słuchaczy/wychowanków przeliczeniowych. Zgodnie z algorytmem zastosowanym na 2001 r. finansowy standard A wynosi - według kwot zapisanych w projekcie ustawy budżetowej - około 2100 zł. Wysokość standardu A zależy od wysokości kwoty przeznaczonej na część oświatową subwencji ogólnej, która znajdzie się w uchwalonej przez parlament, a następnie podpisanej przez prezydenta ustawie budżetowej na 2001 r.    - w rozporządzeniu przyjęto, że wyliczona kwota subwencji SOA i SOB musi, przejściowo w 2001 r., zapewniać pokrycie płac wszystkich nauczycieli zatrudnionych w danej jednostce samorządu terytorialnego zgodnie z projektem rozporządzenia ministra edukacji narodowej w tej sprawie;    - w rozporządzeniu przyjęto, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia - dla danej jednostki samorządu terytorialnego - nie może być mniejsza niż 106% ani większa niż 115% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkole w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 101% ani większa niż 115% analogicznej kwoty roku bazowego. Oznacza to, że kwota subwencji oświatowej na każdego ucznia będzie wyższa o 6%. Mechanizm wprowadzenia tzw. progów pozwala unikać powstawania zarówno ˝kominów˝, jak i ˝studni˝ subwencyjnych;    - rozporządzenie wprowadza 30 wag, w tym 20 wag dla zadań szkolnych i 10 wag dla zadań pozaszkolnych;    - po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego (otrzymujących subwencję wyrównawczą, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca, oraz dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi 60% i mniej średniego dochodu na jednego mieszkańca w kraju);    - wprowadzono nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją sieci szkół. Dodatek jest umownie kalkulowany według liczby uczniów w szkołach o średniej liczbie uczniów w oddziale 18 i więcej na wsi oraz 24 i więcej w miastach poniżej 5000 mieszkańców. Efektem niżu demograficznego jest drastyczny spadek liczby uczniów, powodujący konieczność zamykania szkół lub, tam gdzie nie jest to możliwe ze względów społecznych, konieczność utrzymania małych szkół. Te małe szkoły, głównie na wsi, są bardzo kosztowne. Problem racjonalizacji sieci szkolnej staje się szczególnie trudny przy tworzeniu gimnazjów w sytuacji, gdy od szkół podstawowych odchodzą roczniki;    - w rozporządzeniu wprowadza się nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej. Waga ta dostosowana jest do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dowożenie jest zadaniem własnym gminy. Środki na ten cel ujęte są w subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1-3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych oraz 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjum. Tak więc proponowane 3 wagi obejmują wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej wymuszonej wdrażaną reformą systemu oświaty. Jeżeli w wyniku racjonalizacji sieci szkolnej odległość od miejsca zamieszkania ucznia do szkoły obwodowej zwiększyła się, to na to dziecko zostanie naliczona odpowiednia ˝waga P-4 do P-6˝;    - po raz pierwszy uwzględniona została waga na dofinansowanie wydatków związanych z awansem zawodowym nauczycieli. Waga wprowadza preferencję właściwej proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli;    - zgodnie z sugestiami wielu środowisk wprowadzono wagi dla dzieci specjalnej troski, odzwierciedlające nie tylko sposób kształcenia, ale przede wszystkim stopień i typ niepełnosprawności;    - wiele nieporozumień w roku 2000 wprowadziło finansowanie szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. W celu doprecyzowania tej formy pracy oświatowo-wychowawczej wprowadzono wagi na zespoły pozalekcyjnych zajęć wychowawczych organizowanych w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego.    Do chwili obecnej przeanalizowano ponad 30 stanowisk organizacji samorządowych, zarządów jednostek samorządu terytorialnego i związków zawodowych. Wiele zgłaszanych uwag znalazło swoje odbicie w ostatecznej wersji zarządzenia.    Art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 stanowi, iż część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się w łącznej kwocie nie mniejszej niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. Wysokość subwencji oświatowej na 2001 r. określona zostanie w ustawie budżetowej na 2001 r. Po odliczeniu 1% rezerwy (art. 34 ust. 2 ww. ustawy) część oświatowa subwencji ogólnej rozdzielana jest według algorytmu stanowiącego załącznik do rozporządzenia.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że wszystkie jednostki samorządu terytorialnego otrzymały w grudniu 2000 r. z Ministerstwa Edukacji Narodowej wydruki zadań rzeczowych branych pod uwagę przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej. Do dnia 7 stycznia 2001 r. powinny dokonać korekty tych materiałów, aby w momencie uchwalenia ustawy budżetowej baza danych przekazana przez GUS była zweryfikowana.    W trakcie analizy materiałów przekazywanych do Ministerstwa Edukacji Narodowej - w celu weryfikacji danych przekazanych przez GUS - okazało się, że niektóre zapisy rozporządzenia w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej wymagają dodatkowej interpretacji. Po zakończeniu tych prac zostanie przygotowana nowelizacja rozporządzenia zawierająca doprecyzowanie nieostrych sformułowań. Już z dotychczasowych analiz wynika np. konieczność doprecyzowania wag, np. związanych z racjonalizacją sieci szkolnej, ze wskaźnikami zatrudnienia, z zespołami pozalekcyjnych zajęć wychowawczych.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że trwają prace, w wyniku których już w roku bieżącym dokonano wielu zmian w arkuszach sprawozdawczych GUS-u. Nadal trwają konsultacje dotyczące zmian w sprawozdawczości GUS na 2002 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej na posiedzeniu zespołu ds. doskonalenia informacji statystycznej edukacji w dniu 16 stycznia br. zgłosiło szereg uwag i propozycji w tym zakresie - w tym odnośnie dowozu uczniów.    Art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 stanowi, iż część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się w łącznej kwocie nie mniejszej niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. Wysokość subwencji oświatowej na 2001 r. określona zostanie w ustawie budżetowej na 2001 r. Po odliczeniu 1% rezerwy (art. 34 ust. 2 ww. ustawy) część oświatowa subwencji ogólnej rozdzielana jest według algorytmu stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Dwa tygodnie po uchwaleniu ustawy budżetowej minister finansów poinformuje wszystkie jednostki samorządu terytorialnego o wysokości ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że Ministerstwo Edukacji Narodowej przekazało wszystkim jednostkom samorządu terytorialnego wydruki - po korekcie styczniowej - zawierające pełne informacje o sposobie naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej dla konkretnej jednostki samorządu.    Jednocześnie należy mieć na uwadze, że część oświatowa subwencji ogólnej stanowi, zgodnie z zapisami ustawowymi, dochód własny jednostki samorządu terytorialnego i to ona dokonuje jej podziału (w tym również wydziela środki na płace i pochodne) pomiędzy poszczególne szkoły, placówki prowadzone (dotowane) przez daną jednostkę samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawnych.    Zasadniczy problem poruszony w interpelacji pana posła Andrzeja Umińskiego dotyczy wprowadzenia znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że:    - w wyniku sygnalizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego niedoborów środków na wynagrodzenia powołany został przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego Zespół ds. Oceny Skutków Wdrożenia Karty Nauczyciela. Komisja po uwzględnieniu korekty danych statystycznych przyjęła kwotę 1 286 489 tys. zł jako niedobór zawartych w części oświatowej subwencji ogólnej środków niezbędnych na pokrycie kosztów wdrożenia zmian w Karcie nauczyciela w 2000 r.    W trakcie prowadzonych prac wstępnie uzgodniono metodologię naliczania skutków finansowych oraz zaproponowano harmonogram działań wspierających samorządy znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. Na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w dniu 28 sierpnia br. strona rządowa zobowiązała się do pilnego zrealizowania działań wspierających jednostki samorządu terytorialnego, w tym do wypłacenia:    - zaliczki pomostowej w wysokości 10% lub 20% sierpniowej raty subwencji oświatowej,    - jednorazowej kwoty wynikającej z przemnożenia 600 zł przez liczbę etatów w danej jednostce samorządu terytorialnego,    - dodatkowo jednorazowej kwoty wynikającej z przemnożenia 600 zł przez liczbę etatów nauczycielskich dla około 1750 samorządów otrzymujących subwencję wyrównawczą.    Ministerstwo Edukacji Narodowej przekazało jednostkom samorządu terytorialnego informację o wysokości niedoboru części oświatowej subwencji ogólnej na realizację Karty nauczyciela, a rząd Rzeczypospolitej Polskiej rozpoczął już przekazywanie stosownych decyzji i środków finansowych jednostkom samorządu terytorialnego. Ponadto, jak wynika z zapewnień ministra finansów, rząd dołożył wszelkich starań, aby w budżecie w roku znaleźć dodatkowe środki, które pozwolą na pełne zrekompensowanie skutków zmian w Karcie nauczyciela możliwie wielu jednostkom samorządu terytorialnego. Natomiast tym jednostkom, które nie uzyskają pełnej rekompensaty w 2000 r., zostanie zapewnione ich pokrycie w 2001 r., z uwzględnieniem kosztów poniesionych przez te jednostki w związku z późniejszym otrzymaniem środków, w tym ewentualnych kredytów.    Ministerstwo Finansów do końca września br. przekazało do samorządów poprzez budżety wojewodów 292,8 mln zł (600 zł na etat nauczycielski). Do połowy października w budżetach samorządów znalazły się dodatkowe środki w wysokości 595,2 mln zł, z tego ponad 40 mln zł z 1% rezerwy subwencji oświatowej. Oznacza to, iż 1692 jednostki samorządu terytorialnego uzyskały całkowite pokrycie skutków wdrożenia Karty nauczyciela w 2000 r. Następna rata należności uruchomiona została po ponownym przeanalizowaniu sytuacji finansowej samorządów, tak aby w 2000 r. zasilić przede wszystkim te jednostki, które znalazły się w sytuacji najtrudniejszej i nie mają możliwości zaciągnięcia kredytu.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że w dniu 11 stycznia br. rząd przyjął autopoprawkę do projektu ustawy budżetowej na 2001 r. i do projektu ustawy o wykonywaniu budżetu państwa w 2001 r. Zgodnie z autopoprawką w części 83 projektu budżetu państwa na 2001 r.: ˝Rezerwy celowe˝ w poz. 64 zaplanowana została rezerwa celowa przeznaczona na ˝dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania˝. Środki z powyższej rezerwy celowej przeznaczone zostaną na sfinansowanie skutków wdrożenia Karty nauczyciela w 2000 r. Dotacje te będą przekazywane za pośrednictwem wojewodów.    Zgodnie z art. 4 ust. 4 projektu ustawy o wykonywaniu budżetu państwa zasady i tryb udzielania dotacji określone zostaną w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów. O przeznaczeniu dotacji decydował będzie organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego i do rozliczenia tych dotacji nie będą miały zastosowania postanowienia art. 93 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU z 1999 r. nr 155, poz. 1014, z późn. zm.).    O powyższym trybie postępowania wszystkie jednostki samorządu terytorialnego, którym budżet państwa zalega środki na wdrożenie nowelizacji ustawy Karty nauczyciela za 2000 r., zostały powiadomione oddzielnym pismem podpisanym przez panią Elżbietę Hibner - podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że minister edukacji narodowej w dniu 20 lutego br. przekazał do wszystkich zainteresowanych jednostek samorządu terytorialnego pismo informujące o trybie i terminach przekazania w 2001 r. środków na sfinansowanie skutków wdrożenia w 2000 r. nowych zasad wynagradzania nauczycieli w wyniku nowelizacji ustawy Karta nauczyciela.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że wójt gminy Biskupiec nie otrzymał pisma z powyższymi informacjami, gdyż według sprawozdania EN-3 w gminie Biskupiec jest 116,60 etatów nauczycielskich. Skutki wdrożenia w 2000 r. nowych zasad wynagradzania nauczycieli w wyniku nowelizacji ustawy Karta nauczyciela wyniosły 509 674 zł. W części oświatowej subwencji ogólnej na 2000 r. przekazano na ten cel środki w wysokości 155 109 zł. Pozostała kwota 354 565 zł została spłacona w całości.    Według informacji Ministerstwa Finansów z dnia 2 stycznia 2001 r. gmina Biskupiec otrzymała pełną należną kwotę na sfinansowanie skutków wdrożenia nowych zasad wynagradzania nauczycieli.    W związku z powyższym zupełnie niezrozumiały jest fakt niewprowadzenia w gminie Biskupiec nowych zasad wynagradzania nauczycieli.    Jednocześnie informuję pana marszałka, że w gminie Biskupiec wyraźnie widać niekorzystne zmiany demograficzne, które mają wpływ na wysokość części oświatowej subwencji ogólnej. W stosunku do roku szkolnego 1999/2000 zmalała liczba uczniów rzeczywistych z 1425 do 1371. Jednak dzięki racjonalizacji sieci szkolnej - likwidacja jednej szkoły - sytuacja finansowa w zakresie realizacji zadań oświatowych nie pogorszy się. Gmina w roku szkolnym 1999/2000 finansowała utrzymanie 77 oddziałów szkolnych, a w roku 2000/2001 już tylko 67. Zmieniła się również na korzyść liczba uczniów na oddział: z 18,51 wzrosła w bieżącym roku szkolnym do 20,46. Zastosowanie nowego algorytmu spowodowało, że liczba uczniów przeliczeniowych wzrosła z 2001 w roku szkolnym 1999/2000 do 2231 w roku szkolnym 2000/2001.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Lech Sprawka    Warszawa, dnia 6 marca 2001 r.