Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie bezsilności państwa wobec zbyt wielu, jak na standardy państwa prawa, przypadków naruszania konstytucyjnej zasady bezstronności sądów

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Kazimierza Wójcika z dnia 29 lipca 2005 r. w sprawie bezsilności państwa wobec licznych jak na standardy państwa prawa przypadków naruszania konstytucyjnej zasady bezstronności sądów uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia:    1. Na wstępie uprzejmie informuję, że udzielenie odpowiedzi na pierwsze z pytań zawartych w końcowej części interpelacji, w którym Pan Poseł oczekuje stanowiska Ministra Sprawiedliwości wobec zarzutów dotyczących licznych postępowań sądowych, prokuratorskich i egzekucyjnych, będzie możliwe dopiero po analizie akt wymienionych spraw. W związku z tym poleciłem właściwym jednostkom organizacyjnym zbadanie zarzutów dotyczących każdego z tych postępowań. Mając jednak na uwadze wynikający z treści pytania zakres wymaganych czynności, uprzejmie informuję, że udzielenie wyczerpującej odpowiedzi w tej części nie będzie możliwe w terminie wskazanym w art. 193 Regulaminu Sejmu. W związku z tym zobowiązuję się do udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze niezwłocznie po przeprowadzeniu wszystkich niezbędnych czynności wyjaśniających, co powinno nastąpić najpóźniej do dnia 15 września 2005 r.    2. W związku z pytaniem i zarzutami dotyczącymi czynności podejmowanych w Sądzie Najwyższym uprzejmie informuję, że odpis interpelacji przekazałem - zgodnie z kompetencją - Panu Lechowi Gardockiemu, Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, który na podstawie § 2 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego (M.P. Nr 57, poz. 898 ze zm.) sprawuje ogólny nadzór nad działalnością administracyjną Sądu Najwyższego. Wyjaśniam przy tym, że Minister Sprawiedliwości nie sprawuje w jakimkolwiek zakresie nadzoru nad działalnością Sądu Najwyższego.    W związku z tym, że interpelacja w tym zakresie zawiera szczegółowe pytanie dotyczące postępowania przeprowadzonego z udziałem sędziego, który - według stwierdzenia Pana Posła - nie miał prawa rozpoznawać sprawy (początkowa treść pytania 5.), odpowiadam, że zachodzi nieważność każdego postępowania prowadzonego z udziałem sędziego, który podlegałby wyłączeniu z mocy ustawy. Nieważność ta stanowi podstawę wznowienia postępowania na zasadach i w trybie przewidzianym w ustawie Kodeks postępowania cywilnego. Możliwość wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania dotyczy również sprawy zakończonej orzeczeniem przez Sąd Najwyższego.    3. Odpowiadając na pytanie 2., wyjaśniam, że rozpoznanie skarg wnoszonych w trybie administracyjnym następuje na podstawie przepisów Konstytucji (art. 63 i 178 ust. 1), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dział VIII; Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 9, 37-39; Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2002 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów (§ 1, § 2 pkt 8; Dz. U. Nr 187, poz.1564 ze zm.).    W związku z treścią wymienionych przepisów wyjaśniam, że czynności Ministra Sprawiedliwości związane z rozpoznaniem skarg na niewłaściwe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości mogą dotyczyć tylko takich zarzutów, które nie są skierowane przeciwko sferze orzeczniczej sądu. Wszelkie bowiem zarzuty dotyczące działalności judykacyjnej mogą być zawarte w odpowiednich środkach odwoławczych składanych w ramach danego postępowania i podlegają rozpoznaniu w toku instancji.    Odpowiadając na pytanie dotyczące nadzoru nad orzecznictwem, informuję, że Minister Sprawiedliwości nie posiada uprawnienia do uchylania i zmiany orzeczeń sądowych, co wynika z ograniczeń zawartych w powołanych przepisach. Jednocześnie informuję, że analiza orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego następuje w każdym przypadku, gdy do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynie informacja wskazująca na rozbieżności w wykładni prawa w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego. Z odpowiednim wnioskiem w celu ujednolicenia tej wykładni może wystąpić jednak nie Minister Sprawiedliwości, ale Prokurator Generalny (art. 60 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. Nr 240 poz. 2052 ze zm.).    4. W kolejnym pytaniu Pana Posła (pkt 3) poruszono zagadnienie wyłączenia sędziego. Udzielając odpowiedzi w tym zakresie, na wstępie wyjaśniam, że obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu postępowania karnego przewidują wyłączenie sędziego z mocy prawa (ustawy) lub z uwagi na istnienie szczególnej okoliczności (stosunku osobistego ze stroną lub jej przedstawicielem), która mogłaby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepisy obowiązującego prawa określają zatem wyraźnie podstawy wyłączenia sędziego. W związku z tym - ustosunkowując się do pytania Pana Posła - odpowiadam: wyłączenie sędziego powinno następować w każdej sytuacji, gdy zachodzą podstawy wyłączenia wymienione w powołanych przepisach. Krytycznie należałoby ocenić taką sytuację, gdy wyłączenie sędziego ma miejsce pomimo braku odpowiednich podstaw, gdyż zmiana sędziego - co do zasady - powoduje opóźnienie w rozpoznaniu sprawy, jak też brak takiego wyłączenia pomimo istnienia ku temu ustawowych przesłanek. W tym drugim przypadku zaistniałe uchybienie może bowiem prowadzić, niezależnie od innych negatywnych skutków, również do nieważności postępowania.    5. Ostatnie z pytań (pkt 4), na które udzielenie odpowiedzi pozostaje częściowo w zakresie mojej kompetencji, wyjaśniam, że obraz wymiaru sprawiedliwości w oczach społeczeństwa uzależniony jest od szeregu czynników, także pozostających poza wpływem Ministra Sprawiedliwości. W ramach działalności Ministerstwa Sprawiedliwości podejmowane są działania zmierzające do zapewnienia sprawnego przebiegu postępowań sądowych, gdyż w mojej ocenie jest to podstawowa przesłanka poprawy oceny funkcjonowania sądów. W celu polepszenia efektywności pracy sądów dokonywane są zmiany dotyczące infrastruktury technicznej sądów (remonty budynków, informatyzacja sądownictwa), organizacyjnej (tworzenie nowych sądów), jak i legislacyjnej (usprawnienie i uproszczenie procedur, przykładowo: rozszerzenie zakresu czynności referendarza sądowego w postępowaniu cywilnym; także wprowadzenie nowych instytucji: skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki, mediacji). Podejmowane w tym zakresie działania doprowadziły ostatecznie do poprawy efektywności pracy sądów. Przykładowo w 2004 r. sądy powszechne załatwiły więcej spraw, niż wpłynęło do tych sądów (załatwiono 10.116.016 spraw, wpłynęły 9.728.822 sprawy). W kolejnych latach, utrzymująca się od kilku lat tendencja, powinna być zachowana. Uzależnione to będzie jednak między innymi od zapewnienia w budżecie państwa odpowiednich środków finansowych. W tym miejscu pragnę zauważyć, że właściwe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości wymaga, by z wykonywania zawodu sędziego nie rezygnowały osoby o najwyższych kwalifikacjach zawodowych i moralnych. Dlatego istnieje potrzeba stałej dbałości o zapewnienie sędziom między innymi odpowiednich warunków pracy (art. 178 ust. 2 Konstytucji).    Odnosząc się do pytania o działania podejmowane przez Krajową Radę Sądownictwa, wyjaśniam, że Rada ta jest organem konstytucyjnym, a Minister Sprawiedliwości jest z mocy prawa jedynie jednym z jej członków (art. 187 ust. 1 pkt 1 Konstytucji). Dlatego uprawnionym do udzielenia informacji o wszystkich działaniach podejmowanych przez Radę jest wyłącznie jej Przewodniczący, co wynika z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. Nr 100, poz. 1082 ze zm.) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Krajowej Rady Sądownictwa oraz postępowania przed Radą (Dz. U. Nr 152, poz. 1725). Ze swojej strony zapewniam, że Minister Sprawiedliwości, będąc członkiem Rady, której decyzje zapadają na posiedzeniach plenarnych w drodze głosowania, zawsze kieruje się także znaczeniem podejmowanej uchwały dla właściwego funkcjonowania i oceny wymiaru sprawiedliwości. W tym miejscu przykładowo informuję, że związana z właściwą oceną wymiaru sprawiedliwości jest uchwała Rady z 21 lipca 2005 r. w sprawie odmowy sprostowań w mediach (zasad publikowania sprostowań nadsyłanych przez rzeczników prasowych sądów).    Przedstawiając odpowiedzi na pytania Pana Posła, wyrażam przekonanie, że w sposób wyczerpujący wyjaśniłem - w zakresie moich kompetencji - zagadnienia poruszone w przekazanej interpelacji. Jednocześnie ponownie zapewniam, że stanowisko w przedmiocie zarzutów dotyczących wymienionych w interpelacji spraw zostanie przedstawione w uzupełniającej odpowiedzi.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jerzy M. Żuralski    Warszawa, dnia 24 sierpnia 2005 r.