Debaty sejmoweI Kadencja

Interpelacja w sprawie płatników KRUS i ZUS

   Zwrócili się do mnie rolnicy, którzy są lub byli płatnikami KRUS, ale także stali się płatnikami ZUS. Chodzi przede wszystkim o rolników, którzy w pewnym okresie podejmowali działalność pozarolniczą. Wskazują oni na pilną potrzebę przeprowadzenia zmian w ustawach dotyczących ubezpieczenia społecznego. Ponieważ jest to sprawa wykraczająca poza kompetencje jednego ministra, zwracam się do pana Premiera z prośbą o wyjaśnienie tej ważnej i trudnej sprawy. Ufam, iż obecnie będzie łatwiej tych zmian dokonać, zarówno w odniesieniu do nowych spraw jak i do spraw zadawnionych, bowiem KRUS, z inicjatywy Rządu i zgodnie z wolą Sejmu, przechodzi pod nadzór Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.    Rolnicy oczekują kilku zmian systemowych na drodze ustawodawczej (o czym poniżej), jak i wyjaśnienia bądź uregulowania wielu spraw indywidualnych, które zapewne będą trafiać do resortu.    Pośród postulatów osób związanych z KRUS pragnę wymienić następujące:    1. Rolnik, posiadający ziemię i uprawiający ją w pierwszej kolejności powinien mieć prawo do ubezpieczenia w KRUS, niezależnie od innego dodatkowego etatu (np. dodatkowej umowy o pracę na 1/2 czy 1/4 etatu) lub prowadzenia dodatkowej działalności gospodarczej (pozarolniczej).    Obecnie każde zawarcie umowy o pracę lub podjęcie działalności gospodarczej powoduje problemy wynikające z zarejestrowaniem się i zmianą ubezpieczenia przez wyłączenie z KRUS i przejście do ZUS. Tymczasem taka dodatkowa działalność (zwykle sezonowa) jest jedynie okazją ˝dorobienia˝ do skromnych dochodów rolniczych. Wówczas jednak pojawia się wymóg przejścia z KRUS do ZUS. Takie zmiany, np. co pół roku, są nierealne i niemożliwe. Zabrania tego zresztą ustawa.    Oto przykład ilustrujący taką sytuację. Rolnik posiadający znaczne gospodarstwo rolne został strażnikiem w kole łowieckim, by oddać kołu przysługę, bowiem przepisy nakładają na koło obowiązek zatrudnienia strażnika. Jego zarobki były symboliczne, bowiem w ciągu prawie dwóch lat dorobił ledwie ponad dwa tysiące złotych. Jednak po tym okresie został uznany za płatnika ZUS, a nie KRUS, i nakazano mu do zapłacenia wiele tysięcy należności z tytułu składek na ZUS. Rolnik tłumaczy, że gdyby na samym początku został właściwie poinformowany, nigdy nie podjąłby się takiej pracy. Jakaż bowiem jest w tym logika, by odprowadzić kilkanaście tysięcy składek, zarabiając ledwie kilka tysięcy złotych. Osób w takiej sytuacji jest wiele. Przeciw nim wysuwa się argument, iż ponoszą konsekwencje nieznajomości prawa. Nie można się z tym jednak zgodzić. Skoro funkcjonowali w ramach KRUS, to KRUS właśnie powinien był o przepisach prawa poinformować. Czy jednak ówczesny KRUS miał taka świadomość prawną, jaką ma obecnie? Dlaczego konsekwencją obecnej interpretacji przepisów są obciążeni płatnicy - nieraz za okres kilka lat wstecz?    Woj. podlaskie to region należący do najbiedniejszych w Polsce. Cześć rolników nie jest w stanie utrzymać się wyłącznie z gospodarstwa rolnego i dlatego podejmuje dodatkowy zarobek. Czy nie powinno się im tego ułatwić, zamiast karać?    2. Powinno się uregulować sprawy osób związanych w przeszłości z KRUS, a które potraktowano jako płatników ZUS. Powinno się pozytywnie, zgodnie z oczekiwaniem zainteresowanych, załatwić sprawy składek tych, którzy w dobrej wierze opłacali składki w KRUS, a KRUS się na to godził.    Powyższy przykład rolnika dobrze to ilustruje. Podjął on w dobrej wierze skromne dodatkowe zajęcie, wciąż będąc płatnikiem KRUS. Po latach potraktowano go jako płatnika ZUS, biorąc do rozliczenia wiele lat wstecz. Wiele osób po fakcie (czasem po kilku latach) zostało uznanych za płatników ZUS i naliczono im wyższe składki. Niektórzy musieli się z tym pogodzić (choćby dlatego by nie wchodzić w konflikt z ZUS albo mają na względzie jedynie przyszłe uprawnienia emerytalne), wielu się odwoływało do sądów, inni uciekli za granicę, były przypadki osobistych tragedii. Jest to sytuacja nie do przyjęcia. Osoby te nie podjęłyby działalności, gdyby wiedziały, że ich status się zmieni. Mówiąc obrazowo, można powiedzieć, że zasady gry zostały zmienione po jej zakończeniu.    Wiele osób jest zdziwionych, dlaczego nie powiedziano im, że nie mogą ubezpieczyć się w KRUS, kiedy składali tam dokumenty na temat działalności pozarolniczej. Nawet nie uczyniono tego w nieodległym czasie. Niektórych poinformowano dopiero po przeszło sześciu latach regularnego opłacania składek. Dlaczego przyjęto ich do KRUS? Dlaczego pobierano od nich składki? Przecież wszystkie dane, jakie przedkładali, były zgodne z prawdą. Dlaczego zatem dopiero po latach, choć nic w ich sytuacji się nie zmieniło, uznano ich za płatników nie KRUS, ale ZUS? To KRUS długi czas godziła się na ich obecność w Kasie. Czyż osoby te nie mają prawa czuć się oszukanymi? Skutkiem są bankructwa rolników i tragedia wielu rodzin. Zlicytowanych majątków nikt już nie zwróci. Sytuacja jest taka, że ludzie do zapłacenia mają zaległe składki wraz z odsetkami za okres kilku lat, chociaż przez tych kilka lat płacili regularnie składki na KRUS. KRUS oddaje składki z tych lat, a ZUS nalicza swoje należności z odsetkami.    3. Powinno się rzetelnie informować obywateli (koniecznie na piśmie) o wymaganiach, jakie należy spełnić, aby należeć do ZUS lub KRUS, a także zasadach, na jakich dokonuje się przejścia (przeniesienia) pomiędzy ZUS a KRUS.    W związku z powyższym, uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:    1. Czy Rząd zamierza zmienić regulację prawną określającą status rolników ubezpieczonych w KRUS, a jednocześnie podejmujących inne dodatkowe zatrudnienie (np. dodatkową umowę o pracę na 1/2 czy 1/4 etatu) lub dodatkowo prowadzących własną działalność gospodarczą pozarolniczą?    2. Czy możliwe jest zawieszenie egzekucji z tytułu przeniesienia rolników z KRUS do ZUS i wprowadzenie abolicji na płatności należności dla ZUS z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz pozostawienie w KRUS (lub przywrócenie do KRUS) tych rolników, których przeniesiono do ZUS?    3. Jakie przepisy regulują sytuację osób, które, pracując w wolnych zawodach i na własny rachunek, wybrali ubezpieczenie rolnicze, gdy przepisy im na to pozwalały? Czy w takich przypadkach prawo działa wstecz i bez zgody samych zainteresowanych narzuca się im ubezpieczenie w ZUS, regulacją tą obejmując lata przeszłe? Czy wolno dopuszczać do takich sytuacji, gdy lata przeszłe rozlicza w myśl nowej regulacji?    4. Czy jest możliwe zapewnienie rzetelniejszej, bardziej fachowej i kompetentnej informacji ze strony urzędników ZUS i KRUS?    5. Czy jest możliwe zapewnienie lepszej współpracy pomiędzy KRUS i ZUS, zwłaszcza na polu przepływu informacji, dotyczących płatników? Obywatel, składając oświadczenie do KRUS o wyborze ubezpieczenia, będąc rolnikiem i jednocześnie prowadząc działalność gospodarczą, musi mieć pewność, że trafi ono w odpowiednie miejsce. Rolnicy skarżą się na przypadki, że ich oświadczenia giną, a potem płatnik oskarżany jest o zatajenie informacji. Ponieważ trudno jest zweryfikować takie indywidualne sądy, pragnę jedynie zasygnalizować temat. Rolnicy nie mają zwyczaju potwierdzać składanych dokumentów, zatem to system musi gwarantować, iż do podnoszonych w krytyce zjawisk nie będzie dochodzić.    Z poważaniem    Poseł Roman Czepe    Białystok, dnia 26 lutego 2006 r.